Terug naar school, maar niet voor iedereen

Traditioneel is begin september de periode waarin onderwijs centraal staat: leerkrachten wrijven het zand van tussen de tenen, scholieren en studenten hernemen, al dan niet met tegenzin, de lessen. Het recht op onderwijs is, in de joligheid van nieuwe pennenzakken en boterhamdozen, voor velen een vanzelfsprekendheid. Er wordt bij het sloganeske ‘terug naar school’ zelden stil gestaan dat ook in Vlaanderen en Brussel mensen hiervan worden uitgesloten.

Het onderwijsdecreet XXI, in voege sinds vorig schooljaar, besloot mensen zonder wettig verblijf de toegang te ontzeggen tot het volwassenenonderwijs. Voor het tweede schooljaar op rij kiest de politiek ervoor deze groep te ontzien van basiseducatie (lezen en schrijven), Nederlandse taallessen, een cursus boekhouding of dies meer.

De trend van inkrimping van de rechten van mensen zonder wettig verblijf zet zich onverminderd voort, ondanks het feit dat de Vlaamse overheid een verantwoordelijkheid heeft ten opzichte van deze doelgroep. Het Vlaamse integratiedecreet benoemt onderwijs voor deze doelgroep prioritair, in het kader van de oriëntering naar een zinvol toekomstperspectief. De toegang tot (Nederlandstalige) opleidingen maakt deel uit van deze oriëntering: indien mensen steeds meer gedwongen worden in de marge te leven zullen zij vanuit een overlevingsmodus niet in staat zijn om zich op andere perspectieven te oriënteren. Evenzeer is het van belang dat de criteria voor regularisatie duidelijk zijn en de behandelingstermijnen van de aanvragen kort, zonder dat dit in kwaliteit dient in te boeten. Alleen zo kunnen we vermijden dat mensen lange tijd in onzekerheid moeten doorbrengen en (te lang) te leven in een onderklasse.

Samenlevingsopbouw Brussel stelt dat mensen zonder papieren tijdens hun verblijf in staat moeten zijn om hun competenties te ontwikkelen. Indien alle verblijfsperspectieven zijn uitgeput, kan het genoten onderwijs de professionele en sociale reïntegratie in het land van herkomst vergemakkelijken. Anderzijds kan de toegang tot volwassenenonderwijs een vlotte integratie in de hand werken indien men in de toekomst alsnog een wettig verblijf zal bekomen. Duizenden mensen zonder wettig verblijf verwerven ieder jaar een verblijfstitel via gezinshereniging of om humanitaire of medische redenen. Zij moeten de kans krijgen om zich voor te bereiden op een professionele activiteit. Op deze manier is een wettig verblijf een opstap naar een beter leven: de migrant is ‘arbeidsmarktklaar’ en kan direct aan de slag.

Beleid niet afgestemd op migratiedoelstellingen

De politiek van de Vlaamse én federale overheid vormt echter de antipode hiervan: een repressief beleid, ondermeer gericht op (begeleiding naar) vrijwillige (en gedwongen) terugkeer. Het aantal bussen dat wekelijks vanaf het Noordstation vertrekt richting Balkan is niet meer bij te houden. Alleen keren deze niet leeg terug: voor elke bus vertrekkers komt een lading nieuwkomers aan. Dit soort praktijken is dan ook de exponent van een (nog steeds) falend beleid. De voorbije jaren ziet Samenlevingsopbouw Brussel op het terrein dat het Belgisch migratiebeleid vrijwel niet is afgestemd is op de doelstellingen van de migranten. Het grootste deel van de irreguliere migratie naar België vindt immers plaats om de socio-economische situatie van de betrokkenen te verbeteren. Ons land houdt echter vast aan een migratiestop. Deze restrictieve wetgeving zorgt er ironisch genoeg voor dat die moderne migratie zich ongecontroleerd manifesteert. Tegelijkertijd wordt vaak op onwaarschijnlijke situaties gebotst wanneer bijvoorbeeld arbeidsmigratie te sterk gereguleerd wordt en de procedure eigenlijk op één groot hindernissenparcours begint te lijken. Als voorbeeld: een Marokkaanse man die twee jaar werkzaam was als vrachtwagenchauffeur met een arbeidskaart B in het Brussels gewest. Het derde jaar wilde hij in Vlaanderen aan de slag en daar werd de aanvraag simpelweg geweigerd, zelfs al gaat het hier om een knelpuntberoep. Met gevolg dat deze persoon opnieuw in de illegaliteit leeft en dakloos is geworden. Dit is maar een greep uit de vele gevallen die wij tegenkomen van jonge mensen die verschillende jobaanbiedingen op zak hebben, maar steeds een njet krijgen op hun verzoek om een toelating te krijgen om zelfs maar te mógen werken. Dat terwijl duizenden vacatures maar niet ingevuld geraken.

Het herdenken van het arbeidsmigratiebeleid moet prioriteit krijgen in de toekomst. In de tussentijd mogen we echter niet vergeten om samen met de mensen zonder wettig verblijf die hier talrijk aanwezig zijn op zoek te gaan naar een zinvol toekomstperspectief. Wat dat inhoudt kan voor ieder individu verschillen, maar dat die oriëntering een sterke socio-economische dimensie dient te hebben, mag toch duidelijk zijn. De toegang tot opleidingen kan daarin uiteraard een sleutelrol vervullen. Het zal het migratievraagstuk zeker niet oplossen, maar in deze tijd dat migratie ons hoofdzakelijk ‘overkomt’ kunnen opleidingen wel mee vorm geven aan dit verhaal in afwachting van een weldoordachte arbeidsmigratie.

Meeting levert een actieve bijdrage aan het uitoefenen van de grondrechten en toekomstperspectieven van mensen zonder wettig verblijf in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Meeting
Oppemstraat 54
1000 Brussel
Tel. 02/502.11.40
E-mail: info@meetingvzw.be

Meeting is een deelwerking van Samenlevingsopbouw Brussel vzw en Link=Brussel vzw met de financiële steun van de Vlaamse Gemeenschap en Vlaamse Gemeenschapscommissie.